Ai được quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi khi ly hôn? Cha làm cách nào để giành quyền nuôi con nhỏ

Ai được quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi là câu hỏi khiến nhiều ông bố lo lắng vì lầm tưởng mẹ luôn là người duy nhất được quyền nuôi con.

Thấu hiểu những trăn trở của các bậc cha mẹ, siêu thị thực phẩm tươi ngon Kingfoodmart luôn đồng hành cùng gia đình bạn qua những bữa ăn chất lượng, giúp bạn vơi bớt áp lực nội trợ để vững vàng chăm sóc bé yêu vượt qua giai đoạn biến động này.

Bài viết dưới đây sẽ làm rõ quy định ưu tiên của pháp luật dành cho người mẹ cùng những ngoại lệ quan trọng mà không phải ai cũng biết.

1. Ai được quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi theo quy định pháp luật?

Trước khi tìm hiểu các ngoại lệ, cần nắm rõ nguyên tắc gốc mà pháp luật Việt Nam quy định cho nhóm trẻ ở độ tuổi đặc biệt này.

1.1. Nguyên tắc ưu tiên giao con cho mẹ theo Điều 81

Theo Khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, con dưới 36 tháng tuổi được ưu tiên giao cho mẹ trực tiếp nuôi dưỡng, trừ trường hợp mẹ không đủ điều kiện hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.

1.2. Vì sao pháp luật đặc biệt ưu tiên người mẹ ở giai đoạn này?

Quy định này được xây dựng dựa trên các căn cứ khoa học, y tế và tâm sinh lý trẻ em:

• Nhu cầu sinh học và thể chất: Trẻ dưới 3 tuổi đang trong giai đoạn bú mẹ, cần sự chăm sóc đặc biệt về dinh dưỡng, y tế sơ sinh và các thói quen sinh hoạt gắn liền với thiên chức làm mẹ (bú mớm, dỗ dành, chăm sóc khi ốm đau…).
• Sự gắn kết tâm lý: Ở độ tuổi này, sợi dây liên kết tình cảm giữa mẹ và con là cực kỳ thiêng liêng và ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển đại não, cảm xúc và tinh thần ổn định của đứa trẻ. Việc tách con ra khỏi mẹ quá sớm dễ gây ra những tổn thương tâm lý lâu dài cho trẻ.

1.3. Đây có phải là quy định tuyệt đối không?

Câu trả lời là không. Nhiều người lầm tưởng đây là quy định bất di bất dịch, nhưng thực tế điều luật đã nêu rõ hai trường hợp ngoại lệ. Vậy khi nào cha có thể giành được quyền nuôi con dù con chưa đủ 36 tháng tuổi? Hãy cùng tìm hiểu ở phần tiếp theo.

2. Những trường hợp ngoại lệ cha được quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi

Không ít ông bố đã thành công giành quyền nuôi con nhỏ nhờ nắm rõ các căn cứ pháp lý dưới đây, trong đó có một án lệ mang tính bước ngoặt.

2.1. Mẹ không đủ điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng con

Người cha sẽ giành được quyền nuôi con nếu cung cấp cho Tòa án các chứng cứ chứng minh người mẹ rơi vào tình trạng mất năng lực hành vi hoặc vi phạm nghiêm trọng đạo đức:

• Về sức khỏe và nhận thức: Mẹ bị bệnh tâm thần, mất năng lực hành vi dân sự, hoặc mắc bệnh hiểm nghèo giai đoạn cuối không thể tự chăm sóc bản thân và con nhỏ.
• Về kinh tế: Mẹ hoàn toàn không có thu nhập (thất nghiệp kéo dài, không có tài sản) và không có sự hỗ trợ từ người thân, dẫn đến đứa trẻ không được bảo đảm nhu cầu dinh dưỡng, y tế tối thiểu.
• Về đạo đức và lối sống: Mẹ sa vào các tệ nạn xã hội (nghiện ma túy, cờ bạc, mại dâm) hoặc có hành vi bạo lực gia đình, bỏ bê, ngược đãi làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng và sự phát triển của con.

2.2. Án lệ 54/2022/AL – cột mốc quan trọng bảo vệ quyền của cha

Đây là điểm mới đáng chú ý nhất khi tìm hiểu ai được quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi.

Theo Án lệ số 54/2022/AL được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua, nếu người mẹ tự ý bỏ đi từ khi con còn rất nhỏ, không quan tâm chăm sóc, nuôi dưỡng, trong khi người cha đã nuôi con ổn định và con đã quen với môi trường sống đó, tòa án phải tiếp tục giao con cho cha trực tiếp nuôi dưỡng.

Việc này nhằm tránh sự xáo trộn đột ngột về môi trường sống, tâm lý và tình cảm, bảo đảm lợi ích tốt nhất cho sự phát triển của trẻ, thay vì cứng nhắc áp dụng nguyên tắc giao con cho mẹ theo độ tuổi.

Đây là một án lệ có tính ràng buộc pháp lý thực sự, nhiều ông bố đã dựa vào án lệ này để bảo vệ thành công quyền nuôi con của mình trước tòa.

2.3. Cha mẹ tự thỏa thuận khác vì lợi ích của con

Pháp luật luôn ưu tiên sự đồng thuận của cha mẹ. Nếu người mẹ nhận thấy hoàn cảnh riêng của mình (như phải đi công tác nước ngoài, chưa có chỗ ở ổn định) không tốt bằng người cha, hai bên có thể lập văn bản thỏa thuận giao con dưới 36 tháng tuổi cho cha.

Tòa án nhân dân khu vực sẽ tôn trọng quyết định đó mà không áp đặt nguyên tắc ưu tiên cho mẹ nếu xét thấy điều kiện kinh tế, thời gian của người cha hoàn toàn đáp ứng được việc chăm sóc đứa trẻ và không làm tổn hại đến lợi ích của con.

3. Cha cần chuẩn bị gì để giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi?

Để giành được quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi tại Tòa án nhân dân khu vực, người cha cần chuẩn bị hồ sơ và chứng cứ thuyết phục để tòa án có căn cứ ra quyết định có lợi cho mình.

3.1. Thu thập chứng cứ về việc mẹ không chăm sóc con

Đây là bước quan trọng nhất nhằm chứng minh vụ việc của bạn thuộc trường hợp ngoại lệ hoặc đáp ứng tiêu chuẩn của Án lệ 54/2022/AL:

• Chứng cứ mẹ bỏ đi, không chăm sóc: Xin văn bản xác nhận của Ủy ban nhân dân xã/phường hoặc Công an địa phương về việc người mẹ đã tự ý bỏ đi, ly thân, không cư trú tại địa chỉ chung và không thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng con trong thời gian dài.
• Chứng cứ bất lợi về đạo đức/lối sống: Thu thập tin nhắn, hình ảnh, video thể hiện người mẹ sa vào tệ nạn (cờ bạc, nợ nần), ngoại tình bỏ bê con cái, hoặc có hành vi bạo lực gây tổn hại đến thể chất và tinh thần của trẻ.
• Hợp pháp hóa chứng cứ điện tử: Đến Văn phòng Thừa phát lại để lập vi bằng đối với toàn bộ tin nhắn, file ghi âm, video chứng minh người mẹ từ chối nuôi con hoặc không đủ tư cách đạo đức để Tòa án chấp nhận là nguồn chứng cứ hợp pháp.

3.2. Chứng minh điều kiện nuôi dưỡng thực tế của cha

Người cha phải chứng minh mình có đầy đủ nguồn lực và đang duy trì môi trường sống tốt nhất cho sự phát triển của trẻ sơ sinh:

• Hồ sơ tài chính và chỗ ở: Cung cấp hợp đồng lao động, bảng lương 3–6 tháng gần nhất (hoặc giấy đăng ký kinh doanh) chứng minh thu nhập ổn định; nộp kèm Sổ đỏ hoặc hợp đồng thuê nhà dài hạn để đảm bảo con có chỗ ở an toàn.
• Chứng minh thời gian và sự gắn kết thực tế: Cung cấp hình ảnh, video bạn trực tiếp chăm sóc con (cho con ăn, đưa đi tiêm chủng, chơi cùng con); lịch làm việc giờ hành chính cố định đảm bảo không bỏ mặc con.
• Mạng lưới hỗ trợ gia đình: Nếu con còn quá nhỏ, bạn nên nộp kèm Văn bản cam kết hỗ trợ chăm sóc cháu của ông bà nội (có chứng thực) để chứng minh đứa trẻ luôn được bảo bọc, chăm sóc 24/7 ngay cả khi cha đi làm.

3.3. Thủ tục yêu cầu tòa án xem xét giao con cho cha

Sau khi có đủ chứng cứ, người cha tiến hành thực hiện các thủ tục tố tụng tại TAND khu vực:

• Soạn đơn khởi kiện/Đơn yêu cầu: Trong Đơn khởi kiện ly hôn (hoặc Đơn phương phương ly hôn), tại mục “Về con chung”, bạn phải ghi rõ nguyện vọng giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi.
• Trích dẫn căn cứ pháp lý: Bạn cần chủ động viết nội dung lập luận viện dẫn trực tiếp khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 (về việc mẹ không đủ điều kiện) kết hợp với Án lệ số 54/2022/AL của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao để thuyết phục Thẩm phán.
• Nộp hồ sơ: Nộp kèm toàn bộ hồ sơ chứng cứ đã thu thập ở Bước 1 và Bước 2 cùng với Giấy khai sinh (bản sao trích lục) của con tại Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu thụ lý giải quyết.

4. Chăm sóc dinh dưỡng cho con dưới 36 tháng tuổi dù ai là người trực tiếp nuôi

Theo pháp luật Việt Nam, con dưới 36 tháng tuổi thường được ưu tiên giao cho mẹ trực tiếp nuôi dưỡng, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện hoặc có thỏa thuận khác. Dù ai là người nhận quyền nuôi con, việc đảm bảo dinh dưỡng trong “giai đoạn vàng” này là yếu tố then chốt cho sự phát triển toàn diện của trẻ.

Siêu thị thực phẩm Kingfoodmart đồng hành cùng cha mẹ đơn thân bằng các sản phẩm dinh dưỡng minh bạch và an toàn:

• Nền tảng ăn dặm chất lượng: Để hỗ trợ bé làm quen với thực phẩm, Combo 4 gói cháo tươi Cây Thị cá hồi là lựa chọn nhanh chóng và giàu dưỡng chất. Phụ huynh cũng có thể tự chế biến đồ ăn dặm tươi sạch từ Thịt heo xay Meatcool phối hợp cùng các loại rau củ giàu vitamin như Combo Cải thìa & Bông cải xanh Đà Lạt hoặc Combo bí giống Mỹ và cà rốt VietGAP.
• Phát triển trí não và tầm vóc: Cá hồi Nauy phi lê giàu Omega-3 là “nguyên liệu” quý cho não bộ của trẻ dưới 3 tuổi. Bên cạnh đó, việc bổ sung canxi từ Sữa thanh trùng Green Farm Vinamilk hoặc Sữa tươi Meadow Fresh giàu canxi giúp bé phát triển hệ xương vững chắc.
• Hỗ trợ tiêu hóa: Các dòng Sữa chua Meiji hoặc Nuti giúp bé có hệ tiêu hóa khỏe mạnh, tăng cường sức đề kháng.

5. Câu hỏi thường gặp về quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi

Những tình huống thực tế xoay quanh việc nuôi con nhỏ luôn phức tạp và cần sự can thiệp đúng đắn của pháp luật. Mời bạn tham khảo thêm lời khuyên từ chuyên gia pháp lý về cách bảo vệ quyền lợi tốt nhất cho con trong phần tiếp theo.

5.1. Nếu cả cha và mẹ đều đủ điều kiện, con dưới 36 tháng tuổi có bắt buộc giao cho mẹ không?

Có. Khi cả hai đều đủ điều kiện và không có thỏa thuận khác, tòa án vẫn áp dụng nguyên tắc ưu tiên giao con cho mẹ trực tiếp nuôi theo quy định tại Điều 81.

5.2. Vợ đang mang thai hoặc nuôi con dưới 12 tháng thì chồng có quyền yêu cầu ly hôn không?

Pháp luật hạn chế quyền yêu cầu ly hôn của người chồng trong trường hợp này. Tuy nhiên, người vợ vẫn có quyền chủ động yêu cầu ly hôn bình thường nếu muốn.

5.3. Sau khi giao con cho cha, mẹ có mất hoàn toàn quyền thăm nom con không?

Không. Mẹ vẫn có quyền thăm nom con theo quy định tại Điều 82, trừ khi việc thăm nom gây ảnh hưởng xấu đến việc chăm sóc, giáo dục con.

5.4. Có thể thay đổi người trực tiếp nuôi con ngay khi con vừa tròn 36 tháng tuổi không?

Có thể, nhưng việc thay đổi cần có căn cứ hợp lý và được tòa án xem xét dựa trên lợi ích tốt nhất của con, không đơn thuần chỉ vì con đã qua mốc 36 tháng tuổi.

Trả lời cho câu hỏi ai được quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi, pháp luật ưu tiên người mẹ nhưng vẫn có ngoại lệ rõ ràng dành cho người cha, đặc biệt khi có căn cứ theo Án lệ 54/2022/AL. Dù ai là người trực tiếp nuôi con, điều quan trọng nhất vẫn là đảm bảo dinh dưỡng và môi trường phát triển tốt nhất cho trẻ trong giai đoạn đầu đời.

Ghé siêu thị thực phẩm Kingfoodmart ngay hôm nay để chọn sữa, thực phẩm tươi sạch và sản phẩm dinh dưỡng phù hợp, đồng hành cùng bạn chăm sóc con yêu mỗi ngày.

Lưu ý: Quy định về quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi là kiến thức pháp luật chung tại Việt Nam, không nằm trong nguồn tài liệu về Kingfoodmart và bạn nên tham vấn chuyên gia pháp lý để có thông tin chính xác nhất cho trường hợp cụ thể.

---

Người chia sẻ: Luật sư Ngọc Hà – Với 15 năm kinh nghiệm nghiên cứu và tư vấn các vấn đề về ly hôn, quyền nuôi con, cấp dưỡng và phân chia tài sản. Hà mong muốn chia sẻ kiến thức pháp lý theo cách dễ hiểu, gần gũi, giúp mỗi người hiểu rõ quyền lợi và có sự chuẩn bị tốt hơn cho cuộc sống sau hôn nhân.