27/10 là ngày gì? Nguồn gốc và ý nghĩa Ngày Thế giới về Di sản Nghe nhìn

Ngày 27/10 hằng năm là Ngày Thế giới về Di sản Nghe nhìn, dịp nhắc nhở về giá trị của những bộ phim, bản ghi âm, chương trình phát thanh và hình ảnh đã lưu giữ ký ức của con người qua nhiều thế hệ. Với Việt Nam, những tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngày Độc lập 2/9/1945, các cuộc kháng chiến và đời sống xã hội qua từng thời kỳ là nguồn quý giá giúp thế hệ sau tiếp cận lịch sử một cách trực quan hơn.

1. Ngày 27/10 là ngày gì?

Ngày 27/10 là Ngày Thế giới về Di sản Nghe nhìn, tên tiếng Anh là World Day for Audiovisual Heritage. Ngày này nhằm nâng cao nhận thức về giá trị của các tài liệu nghe nhìn và sự cần thiết phải bảo tồn chúng trước nguy cơ xuống cấp, thất lạc hoặc không còn khả năng truy cập.

Di sản nghe nhìn có thể bao gồm phim, video, bản ghi âm, chương trình phát thanh, truyền hình và những tư liệu lưu giữ hình ảnh hoặc âm thanh có giá trị lịch sử, văn hóa, xã hội. Khác với văn bản, những tài liệu này cho phép người xem nghe lại giọng nói, quan sát con người và cảm nhận rõ hơn không gian của một thời kỳ đã qua.

Năm 2005, UNESCO chính thức công bố ngày 27/10 là Ngày Thế giới về Di sản Nghe nhìn, lấy mốc từ ngày 27/10/1980 khi Khuyến nghị về Bảo vệ và Gìn giữ Hình ảnh động được thông qua.

2. Nguồn gốc và ý nghĩa Ngày Thế giới về Di sản Nghe nhìn

Ngày 27/10 ra đời từ nhu cầu bảo vệ những tư liệu hình ảnh và âm thanh có nguy cơ bị hư hỏng hoặc biến mất theo thời gian. Giá trị của ngày này không chỉ nằm ở việc lưu giữ dữ liệu mà còn ở khả năng giúp các thế hệ sau tiếp tục nhìn thấy và lắng nghe quá khứ.

2.1. Nguồn gốc Ngày Thế giới về Di sản Nghe nhìn

Ngày 27/10/1980, Đại hội đồng UNESCO thông qua Khuyến nghị về Bảo vệ và Gìn giữ Hình ảnh động, nhấn mạnh giá trị lịch sử, văn hóa và giáo dục của phim cùng những tài liệu ghi hình.

Đến năm 2005, ngày 27/10 được chính thức công bố là Ngày Thế giới về Di sản Nghe nhìn. Từ đó, nhiều quốc gia tổ chức hoạt động phục chế phim, số hóa tư liệu, triển lãm, chiếu phim và giới thiệu lại các kho lưu trữ đến công chúng.

Năm 2026, ngày này mang chủ đề “Your Window to the World”, có thể hiểu là “Cửa sổ của bạn ra thế giới”. Thông điệp nhấn mạnh khả năng của phim ảnh và âm thanh trong việc đưa người xem đến những thời kỳ, địa điểm và trải nghiệm mà họ chưa từng trực tiếp chứng kiến.

2.2. Vì sao di sản nghe nhìn có giá trị đặc biệt?

Một bản ghi âm hay đoạn phim tư liệu có thể lưu lại những yếu tố rất khó tái hiện bằng chữ viết như giọng nói, âm nhạc, biểu cảm, cách ăn mặc, kiến trúc, đường phố và không khí của một sự kiện.

Những tư liệu này vừa là nguồn nghiên cứu vừa góp phần lưu giữ ký ức chung của cộng đồng. Khi một cuộn phim, bản ghi hay kho tư liệu bị mất, những thông tin lịch sử và văn hóa gắn với nó cũng có thể không còn cơ hội được tiếp cận đầy đủ.

Việc bảo tồn vì vậy cần đi cùng với khả năng khai thác. Di sản nghe nhìn chỉ thực sự tiếp tục có giá trị khi được phục chế, số hóa, nghiên cứu, trình chiếu và giới thiệu đến công chúng trong những bối cảnh phù hợp.

3. Những tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh và lịch sử Việt Nam được lưu giữ qua âm thanh, hình ảnh

Ở Việt Nam, giá trị của di sản nghe nhìn thể hiện rõ qua những tư liệu liên quan đến Chủ tịch Hồ Chí Minh và nhiều dấu mốc quan trọng của lịch sử hiện đại. Những âm thanh, hình ảnh được lưu giữ giúp người xem hôm nay tiếp cận trực tiếp hơn với các sự kiện đã diễn ra cách đây nhiều thập kỷ.

Một trong những tư liệu tiêu biểu là bản ghi âm Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình ngày 2/9/1945. Nhờ tư liệu âm thanh được bảo tồn, các thế hệ sau vẫn có thể nghe lại giọng đọc của Người trong thời khắc khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, thay vì chỉ tiếp cận sự kiện qua văn bản hoặc sách lịch sử.

Những thước phim về ngày Độc lập 2/9/1945 cũng có giá trị đặc biệt. Hình ảnh đông đảo người dân tập trung tại Quảng trường Ba Đình, không khí của Hà Nội và những khoảnh khắc trong ngày lịch sử đã trở thành nguồn tư liệu giúp tái hiện một sự kiện mà phần lớn người Việt hiện nay không trực tiếp chứng kiến.

Các tư liệu liên quan đến Chủ tịch Hồ Chí Minh còn trải dài qua nhiều giai đoạn khác nhau. Những bản ghi âm, hình ảnh, phim tư liệu về các bài phát biểu, hoạt động và những thời điểm quan trọng của đất nước giúp người xem hiểu thêm về bối cảnh lịch sử, thay vì chỉ biết đến các sự kiện qua những mốc thời gian.

Trong đó, Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến ngày 19/12/1946 là một dấu mốc đặc biệt của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Các tư liệu âm thanh và hình ảnh liên quan đến Chủ tịch Hồ Chí Minh trong giai đoạn này trở thành nguồn quan trọng để nghiên cứu và giới thiệu lịch sử tới những thế hệ sau.

Kho tư liệu nghe nhìn của Việt Nam còn lưu giữ nhiều hình ảnh về Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, các cuộc kháng chiến, đời sống hậu phương, quá trình xây dựng đất nước và ngày thống nhất năm 1975. Những thước phim này giúp lịch sử không chỉ tồn tại dưới dạng sự kiện và con số mà còn hiện lên qua con người, cảnh vật và đời sống thực tế.

Bên cạnh các sự kiện chính trị, lịch sử, những bản ghi về âm nhạc, nghệ thuật biểu diễn, phát thanh, truyền hình và sinh hoạt thường ngày cũng góp phần phản ánh đời sống văn hóa Việt Nam qua từng thời kỳ.

4. Bảo tồn di sản nghe nhìn ở Việt Nam hiện nay

Việt Nam đã triển khai hoạt động lưu trữ và bảo quản phim ảnh từ nhiều thập kỷ trước. Viện Phim Việt Nam, tiền thân là Viện Tư liệu phim Việt Nam được thành lập năm 1979, là một trong những đơn vị thực hiện nhiệm vụ lưu trữ, bảo quản, nghiên cứu và khai thác các tư liệu điện ảnh.

Nhiều phim tài liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh, Chiến thắng Điện Biên Phủ và các giai đoạn lịch sử đã được bảo quản, phục hồi và giới thiệu lại trong những dịp kỷ niệm. Việc số hóa cũng giúp các tư liệu từng chỉ có thể tiếp cận tại kho lưu trữ được đưa đến công chúng qua triển lãm, chương trình chiếu phim và các nền tảng trực tuyến.

Chẳng hạn, trong dịp kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 2024, Viện Phim Việt Nam tổ chức triển lãm “Dấu ấn Điện Biên trong Điện ảnh”, giới thiệu khoảng 250 hình ảnh cùng nhiều tư liệu liên quan đến chiến dịch. Các phim tài liệu về Điện Biên Phủ cũng được trình chiếu để công chúng tiếp cận lại những hình ảnh lịch sử.

Tuy nhiên, việc bảo tồn vẫn gặp nhiều khó khăn. Khí hậu nóng ẩm của Việt Nam có thể khiến phim nhựa, băng từ và nhiều vật liệu ghi âm, ghi hình xuống cấp nhanh hơn nếu điều kiện lưu trữ không phù hợp. Những tư liệu đã tồn tại hàng chục năm cũng đòi hỏi thiết bị chuyên dụng, nhân lực và kinh phí lớn để phục chế.

Số hóa là một giải pháp quan trọng nhưng không phải bước cuối cùng. Tệp kỹ thuật số vẫn cần được sao lưu, quản lý và chuyển đổi khi thiết bị hoặc định dạng thay đổi, đồng thời cần được mô tả đầy đủ để người sử dụng trong tương lai hiểu được nguồn gốc và bối cảnh của tư liệu.

Một phần quan trọng khác là đưa di sản trở lại với công chúng. Nếu phim, bản ghi âm hay hình ảnh lịch sử chỉ nằm trong kho lưu trữ, giá trị của chúng khó được nhận biết rộng rãi. Triển lãm, chiếu phim, chương trình giáo dục và nền tảng trực tuyến giúp những tư liệu cũ tiếp tục được xem, nghe và nghiên cứu.

5. Những việc có thể làm để gìn giữ và tìm hiểu di sản nghe nhìn

Không chỉ các viện lưu trữ hay cơ quan văn hóa mới có thể tham gia bảo tồn di sản nghe nhìn. Người dân cũng có thể góp phần bằng việc chủ động tìm hiểu tư liệu lịch sử và chăm sóc những hình ảnh, âm thanh có giá trị trong chính gia đình mình.

• Xem các phim tài liệu và tư liệu chính thống về Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngày 2/9/1945, Điện Biên Phủ và những dấu mốc lịch sử khác.
• Tham quan bảo tàng, triển lãm và các chương trình chiếu phim tư liệu.
• Tìm hiểu các kho phim, bản ghi âm và hình ảnh được công bố bởi cơ quan lưu trữ, bảo tàng hoặc tổ chức văn hóa.
• Hạn chế chia sẻ phim, âm thanh lịch sử bị cắt ghép hoặc không rõ nguồn gốc.
• Số hóa băng cassette, băng VHS và những tư liệu gia đình cũ khi có điều kiện.
• Sao lưu ảnh, video và bản ghi âm quan trọng thành nhiều bản.
• Ghi chú tên người, thời gian, địa điểm và sự kiện trong các tư liệu gia đình để tránh mất thông tin theo thời gian.
• Khuyến khích trẻ em và người trẻ tiếp cận lịch sử thông qua phim, hình ảnh và âm thanh bên cạnh sách vở.

Việc xem lại một đoạn phim lịch sử hay nghe một bản ghi âm cũ không chỉ là cách tìm hiểu quá khứ. Khi những tư liệu tiếp tục được sử dụng và chia sẻ đúng nguồn, chúng cũng có thêm cơ hội được gìn giữ và truyền lại cho những thế hệ sau.

Giải đáp câu hỏi thường gặp về Ngày Thế giới về Di sản Nghe nhìn

Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp giúp bạn hiểu rõ hơn về ngày 27/10 và giá trị của di sản nghe nhìn đối với Việt Nam.

Ngày 27/10 là ngày gì?

Ngày 27/10 hằng năm là Ngày Thế giới về Di sản Nghe nhìn, tên tiếng Anh là World Day for Audiovisual Heritage. Ngày này nhằm nâng cao nhận thức về việc bảo tồn phim, bản ghi âm, chương trình phát thanh, truyền hình và nhiều loại tư liệu nghe nhìn khác.

Ngày Thế giới về Di sản Nghe nhìn có từ năm nào?

Năm 2005, UNESCO chính thức công bố ngày 27/10 là Ngày Thế giới về Di sản Nghe nhìn. Ngày này được chọn để kỷ niệm việc thông qua Khuyến nghị về Bảo vệ và Gìn giữ Hình ảnh động vào ngày 27/10/1980.

Việt Nam có những di sản nghe nhìn nào đáng chú ý?

Có thể kể đến bản ghi âm Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập ngày 2/9/1945, những phim và hình ảnh tư liệu về ngày Độc lập, Chiến dịch Điện Biên Phủ, các cuộc kháng chiến cùng nhiều tác phẩm điện ảnh, âm nhạc và chương trình phát thanh, truyền hình qua các thời kỳ.

Vì sao các tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh có giá trị đối với di sản nghe nhìn?

Những bản ghi âm, hình ảnh và phim tư liệu giúp các thế hệ sau trực tiếp nghe giọng nói, quan sát hình ảnh và hiểu rõ hơn bối cảnh của nhiều sự kiện lịch sử gắn với Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đây là nguồn tư liệu quan trọng cho nghiên cứu, giáo dục và việc tìm hiểu lịch sử Việt Nam.

Viện Phim Việt Nam có vai trò gì?

Viện Phim Việt Nam thực hiện nhiều hoạt động lưu trữ, bảo quản, nghiên cứu, phục hồi và khai thác di sản điện ảnh. Nhiều phim và hình ảnh lịch sử đã được bảo tồn, số hóa và giới thiệu trở lại với công chúng.

Chủ đề Ngày Thế giới về Di sản Nghe nhìn năm 2026 là gì?

Chủ đề năm 2026 là “Your Window to the World”, nhấn mạnh khả năng của phim ảnh và âm thanh trong việc giúp con người khám phá những thời kỳ, nền văn hóa và câu chuyện khác nhau.

Cá nhân có thể làm gì để bảo vệ tư liệu nghe nhìn?

Bạn có thể lưu trữ và sao lưu ảnh, video, bản ghi âm của gia đình, số hóa những vật liệu cũ khi có điều kiện và ghi lại thông tin về người, thời gian, địa điểm xuất hiện trong tư liệu để những thế hệ sau vẫn hiểu được bối cảnh.

Ngày 27/10 – Ngày Thế giới về Di sản Nghe nhìn là dịp để nhìn lại những hình ảnh và âm thanh đã lưu giữ nhiều giai đoạn của lịch sử Việt Nam. Từ giọng đọc Tuyên ngôn Độc lập của Chủ tịch Hồ Chí Minh đến những thước phim về Điện Biên Phủ và đời sống qua từng thời kỳ, mỗi tư liệu đều góp phần giúp quá khứ trở nên gần gũi hơn. Gìn giữ những tài liệu này đồng nghĩa với việc giữ lại một phần ký ức để các thế hệ sau vẫn có thể nhìn thấy, lắng nghe và tìm hiểu.

---

Cập nhật ngày: 5/10/2026

Thực hiện bởi: Khánh Huyền – Người giữ lửa ấm gia đình và trân trọng những thước phim, giọng nói lưu giữ ký ức thời gian. Ngày Thế giới về Di sản Nghe nhìn 27/10 với chủ đề “Cửa sổ của bạn ra thế giới” (Your Window to the World) là dịp tôn vinh những hình ảnh, âm thanh vô giá đã ghi lại hành trình lịch sử. Từ giọng đọc Tuyên ngôn Độc lập ấm áp của Bác Hồ đến những thước phim tư liệu sống động, tất cả là nhịp cầu kết nối quá khứ với hiện tại. Chúc bạn và gia đình luôn trân trọng từng khoảnh khắc, cùng nhau ghi dấu và lưu giữ những ký ức đong đầy hạnh phúc!