Vì sao nhiều rác tái chế cuối cùng vẫn bị chôn lấp?

Rác tái chế bị chôn lấp không còn là chuyện hiếm gặp, đây là thực trạng đang xảy ra trên toàn thế giới, kể cả ở Việt Nam. Bạn đã bỏ vỏ chai nhựa vào thùng tái chế, nhưng liệu nó có thực sự được tái chế hay không? Bài viết này giải thích vì sao hệ thống tái chế vẫn còn nhiều điểm yếu, và người tiêu dùng có thể làm gì để giảm rác ngay từ đầu.

1. Rác tái chế là gì?

Rác tái chế là các vật liệu có thể thu hồi và xử lý lại để tạo thành nguyên liệu hoặc sản phẩm mới. Thay vì đưa thẳng ra bãi rác, chúng được đưa vào một vòng sản xuất lại, tiết kiệm tài nguyên, giảm năng lượng tiêu hao và hạn chế ô nhiễm.

Nhìn chung, bốn nhóm vật liệu sau đây có khả năng tái chế cao nhất trong điều kiện lý tưởng:

• Giấy và carton: Hộp giấy, báo, bìa carton (sạch, khô, không bị dính dầu mỡ).
• Nhựa: Chai PET (loại 1), hộp HDPE (loại 2) nhưng không phải tất cả ký hiệu nhựa đều được tái chế tại mọi nơi.
• Kim loại: Lon nhôm, hộp sắt, … thường có tỷ lệ tái chế cao nhất vì giá trị vật liệu cao.
• Thủy tinh: Chai lọ thủy tinh trong suốt, có thể tái chế nhiều lần mà không mất chất lượng.

Tuy nhiên, điều quan trọng cần nhớ là khả năng tái chế không có nghĩa là chắc chắn được tái chế. Khoảng cách giữa lý thuyết và thực tế là phần chúng ta sẽ đi sâu trong phần tiếp theo.

2. Vì sao không phải rác tái chế nào cũng được tái chế?

Thực tế, có một khoảng cách rất lớn giữa việc “có thể tái chế” và “được tái chế”. Ngay cả khi bạn phân loại đúng, vật liệu vẫn có thể bị loại bỏ ở nhiều điểm trong chuỗi xử lý.

2.1. Lẫn bẩn và nhiễm thực phẩm

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất khi vỏ hộp sữa còn sót lại phần sữa bên trong, hoặc hộp đựng thức ăn có dính dầu mỡ, toàn bộ lô rác đi cùng có thể bị từ chối tại nhà máy tái chế.

Theo nghiên cứu từ tổ chức Waste Management & Research (2024), khoảng 25% rác tái chế bị loại bỏ do nhiễm bẩn, chủ yếu từ thức ăn thừa và chất lỏng còn sót lại trong bao bì.

2.2. Vật liệu pha trộn và bao bì đa lớp

Bao bì hiện đại ngày càng phức tạp. Một túi snack đơn giản có thể gồm 5 – 7 lớp vật liệu khác nhau: nhựa, nhôm, màng phủ polymer, … và tất cả được gắn chặt với nhau. Gần như không có công nghệ nào đủ kinh tế để tách chúng ra.

Tương tự, ly cà phê mang đi trông như giấy nhưng thực ra có lớp polyethylene bên trong. Phần lớn các cơ sở tái chế không thể xử lý loại này.

2.3. Chi phí tái chế cao hơn giá trị vật liệu

Không phải mọi vật liệu đều có giá trị thị trường đủ hấp dẫn để bù đắp chi phí thu gom và xử lý.

• Nhựa loại 3, 6, 7 (PVC, polystyrene, polycarbonate): Chi phí tái chế cao, thị trường tiêu thụ hạn chế.
• Thủy tinh màu: Ít cơ sở nhận hơn thủy tinh trong suốt, giá trị thấp hơn nhiều.
• Nhựa màng mỏng: Túi PE mỏng, màng bọc thực phẩm, … thường gây tắc nghẽn máy móc tại nhà máy.

Khi chi phí vượt quá lợi ích, doanh nghiệp tái chế không có động lực để tiếp nhận. Và vật liệu đó sẽ bị gom vào với rác thông thường.

3. Các lý do khiến rác tái chế bị chôn lấp

Bây giờ chúng ta đã hiểu vật liệu nào có thể gặp vấn đề, hãy nhìn vào toàn bộ chuỗi từ lúc rác rời tay bạn cho đến khi nó đến bãi chôn lấp.

3.1. Người dùng phân loại sai nhưng không hẳn vì thiếu ý thức

Nhiều người thực sự muốn làm đúng nhưng không có đủ thông tin. Ký hiệu tam giác tái chế trên bao bì gây hiểu lầm, nó chỉ cho biết vật liệu “có thể tái chế về mặt lý thuyết”, không phải “sẽ được tái chế tại nơi bạn đang ở”.

3.2. Hệ thống thu gom còn thiếu đồng bộ

Ở nhiều khu vực, đặc biệt các tỉnh thành nhỏ hơn, hệ thống phân loại rác tại nguồn chưa được triển khai đồng bộ. Rác hữu cơ và rác tái chế bị gom chung vào một xe , mọi công sức phân loại của người dân trở nên vô nghĩa.

Theo báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam (2025), tỷ lệ tái chế chất thải rắn sinh hoạt tại Việt Nam chỉ đạt khoảng 8 – 10%, phần lớn do thiếu hạ tầng và cơ chế phân loại đầu ra.

3.3. Thị trường đầu ra bất ổn

Năm 2018, Trung Quốc ban hành chính sách “National Sword”, đóng cửa nhập khẩu phế liệu từ các nước phương Tây. Hàng triệu tấn rác tái chế vốn được xuất khẩu sang đây bỗng dưng không còn nơi tiêu thụ.

Hệ quả là nhiều thành phố phương Tây đành đưa rác tái chế ra bãi chôn lấp. Việt Nam cũng chịu ảnh hưởng gián tiếp khi các nhà máy tái chế trong nước thiếu đơn hàng ổn định.

3.4. Rác bị nhiễm bẩn lây sang toàn lô

Tại các trung tâm phân loại (MRF – Material Recovery Facility), người vận hành không có thời gian kiểm tra từng chiếc chai. Nếu tỷ lệ nhiễm bẩn trong một lô quá cao (thường trên 10 – 15%), cả lô đó sẽ bị từ chối và chuyển sang chôn lấp hoặc đốt. Một chiếc hộp dầu còn sót lại có thể kéo theo cả túi rác của bạn không được tái chế.

4. Người tiêu dùng có thể làm gì để tăng khả năng tái chế?

Tái chế không phải câu chuyện của riêng chính phủ hay doanh nghiệp. Mỗi hành động nhỏ ở khâu chuẩn bị của người tiêu dùng có thể tạo ra sự khác biệt thực sự.

4.1. Làm sạch và làm khô bao bì trước khi bỏ vào thùng

Không cần rửa sạch hoàn toàn như rửa chén, chỉ cần tráng qua với nước để loại bỏ thức ăn thừa, sau đó để khô. Điều này đơn giản nhưng có thể ngăn cả lô rác bị từ chối.

4.2. Ép dẹt và phân loại đúng nhóm

Chai nhựa sau khi rửa nên được vặn nắp và ép dẹt để tiết kiệm không gian. Nắp chai nhựa và thân chai thường có thể được bỏ chung (nếu cùng loại nhựa), nhưng nên tham khảo hướng dẫn địa phương.

• Giấy: Không bị ướt, không dính thức ăn, không có màng phủ nhựa.
• Nhựa cứng: Chai, hộp, can, … loại 1 và 2 thường được thu gom nhiều nhất.
• Kim loại: Lon nước, hộp đồ hộp, … làm sạch bên trong trước khi bỏ.
• Thủy tinh: Tách riêng theo màu nếu điểm thu gom có yêu cầu.

4.3. Hạn chế sản phẩm có bao bì quá nhiều lớp

Lựa chọn sản phẩm từ lúc mua cũng là một cách “tái chế” thông minh. Ưu tiên bao bì đơn chất (chỉ một loại vật liệu), tránh túi nhiều lớp hay bao bì kết hợp khó tách. Và quan trọng nhất là giảm tiêu thụ bao bì không cần thiết từ đầu còn hiệu quả hơn bất kỳ quy trình tái chế nào.

5. Giảm rác từ điểm mua sắm tại siêu thị thực phẩm Kingfoodmart 

Tái chế tốt hơn là một phần của giải pháp nhưng cách hiệu quả nhất để giảm rác vẫn là không tạo ra rác ngay từ đầu. Và điều này bắt đầu ngay từ lúc bạn cầm giỏ hàng đi siêu thị.

Từ ngày 01/05/2026, chuỗi siêu thị thực phẩm Kingfoodmart tại TP.HCM chính thức triển khai chương trình thu phí túi nilon tại quầy thanh toán trên toàn hệ thống.

Chương trình không nhằm phạt khách hàng, mà là lời nhắc nhở nhẹ nhàng để thay đổi thói quen tiêu dùng:

• Mức phí túi nilon: 500 – 800 đồng/túi, tùy theo kích thước.
• Túi sinh học: Được cung cấp miễn phí tại quầy.
• Túi eco miễn phí: Tải ứng dụng OneLife để nhận.
• Lựa chọn khác: Mang túi cá nhân, dùng túi vải, hoặc nhận thùng carton tại một số điểm bán.

Đây là một bước đi nhỏ nhưng có ý nghĩa lớn. Mỗi chiếc túi nilon không được dùng chính là một mảnh nhựa không cần phải được tái chế hay tệ hơn, bị chôn lấp. Giảm rác từ nguồn không đòi hỏi nỗ lực lớn, chỉ cần một chiếc túi vải gấp gọn trong giỏ hàng là bạn đã góp phần vào câu chuyện lớn hơn.

6.  Câu hỏi thường gặp về rác tái chế

Quá trình phân loại và xử lý rác tái chế trong thực tế thường phức tạp hơn chúng ta nghĩ. Dưới đây là lời giải đáp chi tiết cho những thắc mắc phổ biến nhất giúp bạn hiểu rõ hơn về chu trình này.

6.1. Tỷ lệ rác tái chế thực sự được tái chế trên thế giới là bao nhiêu?

Theo dữ liệu từ OECD (2024), chỉ khoảng 9% nhựa từng được sản xuất trên thế giới thực sự được tái chế. Phần còn lại bị chôn lấp (50%), đốt (19%) hoặc thất thoát ra môi trường (22%). Con số này nhấn mạnh rằng giảm tiêu thụ nhựa quan trọng hơn nhiều so với việc chỉ trông cậy vào tái chế.

6.2. Ký hiệu số trên đáy chai nhựa có nghĩa là gì?

Các số từ 1 đến 7 trong tam giác tái chế thể hiện loại nhựa, không phải đảm bảo được tái chế. Loại 1 (PET) và loại 2 (HDPE) được thu gom phổ biến nhất. Loại 3 (PVC), 6 (PS) và 7 (hỗn hợp) thường rất khó tái chế trong điều kiện thực tế tại Việt Nam.

6.3. Rác thủy tinh có luôn được tái chế không?

Thủy tinh trong suốt (không màu) có tỷ lệ tái chế cao nhất. Thủy tinh màu (nâu, xanh) ít được thu gom hơn và phải xử lý riêng. Thủy tinh vỡ không nên bỏ trực tiếp vào thùng tái chế vì nguy hiểm cho người phân loại.

6.4. Túi nhựa mỏng có thể tái chế không?

Hầu hết các nhà máy tái chế không nhận túi nhựa màng mỏng vì chúng gây tắc nghẽn băng chuyền. Một số siêu thị lớn có điểm thu gom riêng cho loại này. Cách tốt nhất là hạn chế dùng túi nilon mỏng và chuyển sang túi vải hoặc túi eco có thể dùng nhiều lần.

Rác tái chế bị chôn lấp không chỉ là vấn đề của cơ quan chức năng, đó là hệ quả của một chuỗi đứt gãy từ bao bì được thiết kế khó tách, đến hệ thống thu gom chưa đồng bộ, đến thị trường vật liệu tái chế không ổn định. Mỗi người tiêu dùng không thể tự mình sửa tất cả những điểm đó. Nhưng chúng ta có thể làm phần của mình từ làm sạch bao bì, phân loại đúng, và quan trọng hơn là giảm rác ngay từ lúc mua hàng.

Khi bạn mua sắm tại siêu thị thực phẩm Kingfoodmart, hãy mang theo túi cá nhân hoặc tải ứng dụng OneLife để nhận túi eco miễn phí. Đó là cách đơn giản nhất để bắt đầu và siêu thị cũng sẽ đồng hành cùng bạn trong hành trình giảm rác bền vững này.

---

Thực hiện bởi: Trần Minh Anh – Tốt nghiệp chuyên ngành Công nghệ Bao bì và Vật liệu, có kinh nghiệm nghiên cứu và biên tập nội dung về bao bì bền vững, tái chế vật liệu, kinh tế tuần hoàn và các giải pháp giảm thiểu tác động môi trường trong ngành đóng gói. Các thông tin trong bài đã được kiểm chứng từ nguồn dữ liệu của cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức quốc tế, hiệp hội ngành bao bì và các báo cáo nghiên cứu uy tín trước khi đăng tải.