Quốc gia nào cấm túi nhựa thành công? Học cách phân loại rác ở Đức, Nhật và bài học cho Việt Nam

Rác thải nhựa đang là một trong những thách thức môi trường lớn nhất toàn cầu. Trước sức ép dữ dội từ ô nhiễm trắng, nhiều quốc gia đã mạnh tay áp dụng chính sách túi nhựa và gặt hái được những thành công vang dội. Không chỉ dừng lại ở việc cấm đoán, chìa khóa thành công của họ còn nằm ở tư duy phân loại rác tại nguồn.

Hãy cùng nhìn lại bài học từ Đức, Nhật Bản và xem các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam đang chuyển mình thực tế như thế nào qua bài viết dưới đây.

Vì sao nhiều quốc gia bắt đầu hạn chế túi nhựa gay gắt?

Mỗi năm, hàng trăm tỷ túi nilon được tiêu thụ trên toàn cầu nhưng chỉ một tỷ lệ rất nhỏ trong số đó được tái chế. Phần lớn còn lại mất từ 500 đến 1.000 năm để phân hủy, để lại hậu quả nghiêm trọng:

• Áp lực rác thải lên hệ sinh thái: Hủy hoại môi trường đất, làm ô nhiễm nguồn nước và đe dọa nghiêm trọng đến sinh vật biển.
• Gánh nặng chi phí xử lý: Ngân sách quốc gia phải chi trả hàng triệu USD mỗi năm cho việc thu gom, chôn lấp hoặc thiêu hủy rác thải nhựa đúng quy trình.
• Mục tiêu tiêu dùng bền vững: Xu hướng dịch chuyển sang nền kinh tế tuần hoàn buộc các chính phủ phải thay đổi hành vi tiêu dùng từ gốc rễ, thay vì chỉ đi giải quyết phần ngọn của vấn đề.

Chính vì vậy, một chính sách túi nhựa đồng bộ và nghiêm khắc không còn là lựa chọn, mà là bước đi bắt buộc của các quốc gia tiến bộ.

Đức và Nhật Bản phân loại rác và kiểm soát túi nhựa như thế nào?

Sự thành công của Đức và Nhật Bản không đến từ những lời kêu gọi suông, mà đến từ một hệ thống pháp lý chặt chẽ kết hợp với ý thức kỷ luật cao độ của người dân.

1. Đức: Hệ thống Pfand và nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền

Đức được mệnh danh là “quán quân tái chế” của châu Âu. Từ năm 2022, Đức chính thức cấm hoàn toàn túi nhựa dùng một lần có độ dày dưới 50 micromet tại các siêu thị.

• Hệ thống phân loại rác thùng màu (Mülltrennung): Người dân Đức sở hữu thói quen phân loại rác cực kỳ nghiêm ngặt tại nhà. Thùng màu vàng (Gelber Sack) dành cho bao bì nhựa, thùng màu xanh lá/xanh dương cho giấy, và thùng màu nâu cho rác hữu cơ.
• Hệ thống đặt cọc hoàn trả (Pfand): Khi mua chai nhựa hoặc lon nước, người dân trả thêm một khoản phí đặt cọc và chỉ được nhận lại tiền khi mang vỏ chai đến trả tại các máy thu gom tự động ở siêu thị.

2. Nhật Bản: Nghệ thuật phân loại chi tiết và tính tự giác cao độ

Tại Nhật, chính sách túi nhựa bước sang trang mới từ tháng 7/2020 khi chính phủ bắt buộc tất cả các cửa hàng tiện lợi (Konbini) và siêu thị phải thu phí túi nilon.

• Lịch trình đổ rác nghiêm ngặt: Người dân Nhật Bản không thể đổ rác tùy tiện. Mỗi khu phố có một lịch thu gom riêng cho từng loại rác: rác cháy được (đồ ăn thừa, giấy vụn), rác không cháy được (nhựa cứng, thủy tinh), và rác tài nguyên (túi nilon sạch, chai PET).
• Trách nhiệm thuộc về cá nhân: Túi nilon mang về nhà phải được súc sạch, phơi khô và xếp gọn trước khi cho vào túi rác quy định của địa phương. Nếu phân loại sai, túi rác sẽ bị dán “nhãn phạt” và để lại trước cửa nhà bạn.

Việt Nam có thể học được gì từ các mô hình quốc tế?

Mỗi quốc gia có một đặc thù văn hóa và hạ tầng khác nhau. Việc sao chép máy móc mô hình của Đức hay Nhật vào Việt Nam là điều bất khả thi. Thay vào đó, chúng ta cần “bình dân hóa” các bài học này bằng những hành động thực tế và phù hợp với bối cảnh trong nước:

• Chia nhỏ các bước phân loại tại nhà: Thay vì áp dụng ngay hệ thống 5-6 màu phức tạp, các hộ gia đình Việt có thể bắt đầu bằng việc tách biệt 2 nhóm cơ bản: Rác hữu cơ (đồ ăn thừa) và Rác tái chế (chai lọ, túi nilon sạch).
• Thay thế màng bọc và túi dùng một lần: Tập thói quen tận dụng lại các hộp thủy tinh, hộp nhựa dùng nhiều lần để trữ thực phẩm trong tủ lạnh thay vì dùng màng bọc nilon vô tội vạ.
• Tự mang túi cá nhân (Eco-bag) khi đi mua sắm: Đây là hành động đơn giản nhưng mang lại tác động lớn nhất. Một chiếc túi vải canvas hoặc túi cối có thể tái sử dụng hàng ngàn lần, thay thế cho hàng trăm chiếc túi nilon mỗi năm.

Từ chính sách thu phí túi nilon đến thói quen mang túi cá nhân tại Kingfoodmart

Tại Việt Nam, sự thay đổi không chỉ đến từ các nghị định của chính phủ mà đang được dẫn dắt mạnh mẽ bởi các doanh nghiệp bán lẻ tiên phong. Chương trình giảm thiểu túi nhựa của chuỗi siêu thị thực phẩm Kingfoodmart là một ví dụ thực tế điển hình.

Cụ thể, từ ngày 01/05/2026, Kingfoodmart đã chính thức triển khai chương trình thu phí túi nilon tại quầy thanh toán trên toàn hệ thống:

• Mức phí rõ ràng: Từ 300 – 800 đồng/túi tùy thuộc vào kích thước. Việc thu phí này không nhằm mục đích thương mại, mà là giải pháp kinh tế nhẹ nhàng để nhắc nhở khách hàng dừng lại một nhịp và tự hỏi: “Mình có thực sự cần chiếc túi này không?”
• Giải pháp thay thế đa dạng: Để hỗ trợ người tiêu dùng, Kingfoodmart bố trí sẵn các thùng carton miễn phí tại một số điểm bán, khuyến khích khách hàng sử dụng túi sinh học hoặc túi eco dùng nhiều lần.
• Ưu đãi công nghệ xanh: Khách hàng chỉ cần tải ứng dụng OneLife là có thể nhận ngay túi eco miễn phí, giúp quá trình chuyển đổi thói quen trở nên dễ dàng và tiết kiệm hơn.

Sự chuyển biến từ một chuỗi siêu thị thực phẩm như Kingfoodmart cho thấy chính sách túi nhựa tại Việt Nam hoàn toàn có thể khả thi nếu doanh nghiệp tạo ra một hệ sinh thái hỗ trợ và người tiêu dùng sẵn sàng mở lòng thay đổi thói quen nhỏ vì lợi ích lớn.

Câu hỏi thường gặp 

Dưới đây là những vấn đề thường gặp phải được giải đáp để bạn có thể nắm được thêm những thông tin về phân loại rác.

Túi sinh học phân hủy hoàn toàn có tốt hơn túi nilon thông thường không?

Có, nhưng chưa đủ. Túi sinh học (biodegradable) chỉ phân hủy tốt trong điều kiện công nghiệp (nhiệt độ và độ ẩm cao). Nếu bị vứt bừa bãi ra bãi rác tự nhiên, chúng vẫn mất nhiều thời gian để phân rã và có thể để lại vi nhựa. Giải pháp tối ưu nhất vẫn là hạn chế tối đa đồ dùng một lần.

Việc thu phí túi nilon vài trăm đồng ở siêu thị có thực sự hiệu quả?

Rất hiệu quả. Các nghiên cứu hành vi chỉ ra rằng việc phải trả thêm dù chỉ một khoản tiền rất nhỏ (như mức 300-800 đồng tại Kingfoodmart) cũng tạo ra “rào cản tâm lý”, giúp cắt giảm đến 60-80% lượng túi nilon phát sinh ngay tại quầy so với việc phát miễn phí.

Tôi nên làm gì với những chiếc túi nilon cũ đang có sẵn ở nhà?

Đừng vội vứt chúng đi. Hãy giặt sạch, phơi khô và tái sử dụng chúng làm túi đựng rác hoặc mang theo để bọc đồ cho những lần mua sắm tiếp theo. Kéo dài vòng đời của nhựa cũng là một cách bảo vệ môi trường.

Sự thành công từ chính sách túi nhựa của Đức và Nhật Bản chính là minh chứng cho thấy: Một tương lai xanh hoàn toàn có thể trở thành hiện thực khi có sự đồng lòng giữa quy định của chính phủ, hành động tiên phong của doanh nghiệp và ý thức của mỗi cá nhân.

Thay đổi một thói quen cố hữu chưa bao giờ là dễ dàng, nhưng từ chối một chiếc túi nilon tại quầy thanh toán của Kingfoodmart hay tự mang theo túi vải mua sắm chính là bước đi thực tế nhất. Đừng đợi đến khi môi trường lên tiếng cầu cứu, hãy cùng thế hệ trẻ chọn lối sống tử tế hơn với hành tinh ngay từ những hành động nhỏ hôm nay!

---

Thực hiện bởi: My My là một đại diện tiêu biểu của thế hệ Gen Z năng động, yêu lối sống xanh. Với thế mạnh nghiên cứu sâu sắc về xu hướng tiêu dùng bền vững và hành vi của người trẻ. My My mong muốn mang đến những góc nhìn thực tế, gần gũi, biến những khái niệm vĩ mô về môi trường thành những hành động nhỏ, thiết thực trong cuộc sống hàng ngày.