Ngày 18/11: Lịch sử, ý nghĩa và vai trò của Mặt Trận Tổ Quốc Việt Nam

Mỗi năm, khi hoa dã quỳ chớm nở và không khí thi đua yêu nước lan tỏa khắp các nẻo đường, người dân Việt Nam lại cùng nhau hướng về một ngày lễ có ý nghĩa chính trị – xã hội vô cùng sâu sắc: Ngày thành lập Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (18/11).

Đây không chỉ là dịp để ôn lại chặng đường lịch sử vẻ vang của một tổ chức chính trị rộng lớn, mà còn là ngày hội lớn của toàn dân – Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc. 

Trải qua gần một thế kỷ hình thành và phát triển, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã chứng minh vai trò là “mái nhà chung”, nơi kết nối hàng triệu trái tim yêu nước, tạo nên sức mạnh vô địch để dân tộc Việt Nam vượt qua mọi giông bão lịch sử.

1. Bối cảnh lịch sử và sự ra đời của Mặt trận Dân tộc Thống nhất Việt Nam ngày 18/11/1930

Để hiểu rõ giá trị của ngày 18/11, chúng ta cần lật lại những trang sử hào hùng của những năm đầu thế kỷ XX. Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập vào ngày 3/2/1930, đồng chí Nguyễn Ái Quốc và các nhà lãnh đạo tiền bối đã nhận thức sâu sắc rằng:

Muốn đánh đuổi thực dân Pháp, giành lại độc lập cho giang sơn, Đảng không thể đơn độc mà phải dựa vào sức mạnh của toàn thể nhân dân.

Sức mạnh đó chỉ có được khi hàng triệu con người thuộc mọi giai cấp, tầng lớp, tôn giáo, thành phần xã hội được tập hợp lại thành một khối thống nhất.

Vào ngày 18/11/1930, Ban Thường vụ Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương đã ra Chỉ thị về việc thành lập Hội Phản đế Đồng minh – hình thức tổ chức đầu tiên của Mặt trận Dân tộc Thống nhất Việt Nam. Quyết định lịch sử này đánh dấu một bước ngoặt vĩ đại trong tư duy chiến lược của Đảng về đại đoàn kết.

Từ đây, phong trào yêu nước của nhân dân Việt Nam không còn là những đốm lửa nhỏ lẻ, tự phát mà đã quy tụ thành một ngọn lửa đại ngàn, có tổ chức, có định hướng rõ ràng dưới sự lãnh đạo của Đảng. Ngày 18/11 chính thức trở thành mốc son chói lọi, nền móng vững chắc cho sự ra đời và phát triển của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam sau này.

2. Các chặng đường thay đổi tên gọi và phát triển lịch sử của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Suốt tiến trình lịch sử cách mạng, tùy theo yêu cầu nhiệm vụ của từng giai đoạn chiến lược, Mặt trận Dân tộc Thống nhất Việt Nam đã có nhiều hình thức tổ chức và tên gọi khác nhau để phù hợp với tình hình thực tế, cụ thể như sau:

• Hội Phản đế Đồng minh (18/11/1930): Hình thức đầu tiên của Mặt trận Dân tộc Thống nhất Việt Nam, tập hợp các lực lượng yêu nước trong cuộc đấu tranh chống thực dân, phong kiến, tiêu biểu là cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh.
• Mặt trận Thống nhất Nhân dân Phản đế Đông Dương (1936): Vận động nhân dân đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ, tự do trong thời kỳ Mặt trận Bình dân Pháp.
• Mặt trận Dân chủ Đông Dương (1938): Mở rộng tập hợp các tầng lớp nhân dân trong phong trào đấu tranh dân chủ.
• Mặt trận Thống nhất Dân tộc Phản đế Đông Dương (1939): Chuyển hướng hoạt động, chuẩn bị lực lượng cho cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc.
• Việt Nam Độc lập Đồng minh (Việt Minh) (1941): Tập hợp toàn dân đấu tranh giành độc lập, góp phần quan trọng làm nên thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
• Hội Liên hiệp Quốc dân Việt Nam (Hội Liên Việt) (1946): Mở rộng khối đại đoàn kết, thu hút nhiều tầng lớp nhân sĩ, trí thức, đồng bào yêu nước tham gia kháng chiến.
• Mặt trận Liên Việt (1951): Hợp nhất Mặt trận Việt Minh và Hội Liên Việt, trở thành một trong những trụ cột quyết định chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy năm 1954.
• Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (10/9/1955): Thành lập ở miền Bắc, phát huy vai trò đoàn kết nhân dân trong xây dựng miền Bắc và đấu tranh vì thống nhất đất nước.
• Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam (1960) và Liên minh các Lực lượng Dân tộc, Dân chủ và Hòa bình Việt Nam (1968): Ngọn cờ tập hợp các lực lượng yêu nước ở miền Nam. Ngày 20/12/1960, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ra đời với Tuyên ngôn và Chương trình hành động 10 điểm, trở thành tổ chức đoàn kết rộng rãi các tầng lớp nhân dân, các lực lượng yêu nước ở miền Nam trong cuộc đấu tranh vì độc lập, dân chủ, hòa bình và thống nhất đất nước. Trong bối cảnh đất nước tạm thời bị chia cắt, Mặt trận hoạt động song song với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở miền Bắc, góp phần phát huy sức mạnh đại đoàn kết dân tộc. Năm 1968, Liên minh các Lực lượng Dân tộc, Dân chủ và Hòa bình Việt Nam được thành lập, tiếp tục mở rộng khối đoàn kết, góp phần vào sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc.
• Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hợp nhất (1977): Sau khi đất nước thống nhất, các tổ chức mặt trận ở hai miền được hợp nhất thành một tổ chức chung là Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, tiếp tục phát huy vai trò tập hợp và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.

Dù ở bất kỳ giai đoạn nào, với bất kỳ tên gọi nào, tổ chức này vẫn giữ nguyên một bản chất nhất quán: Là biểu trưng của lòng yêu nước, là nơi hội tụ sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc Việt Nam.

3. Ý nghĩa to lớn của Ngày thành lập Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với dân tộc

Ngày 18/11 mang trong mình những tầng ý nghĩa sâu sắc, vừa có giá trị lịch sử cao quý, vừa có giá trị thực tiễn đối với sự phát triển bền vững của quốc gia:

Khẳng định tư tưởng vĩ đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh về đại đoàn kết

Sinh thời, Bác Hồ luôn căn dặn: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết. Thành công, thành công, đại thành công”. Sự ra đời của Mặt trận vào ngày 18/11 chính là sự cụ thể hóa sinh động nhất tư tưởng này.

Nó chứng minh rằng khi có một tổ chức đại diện làm cầu nối, khơi dậy được lòng tự tôn dân tộc, thì không một thế lực bạo tàn nào có thể khuất phục được người Việt Nam.

Tôn vinh sức mạnh bền bỉ và tinh thần tự hào của quần chúng nhân dân

Ngày 18/11 là ngày tôn vinh những đóng góp thầm lặng nhưng vĩ đại của hàng triệu người dân Việt Nam. Từ người nông dân trên ruộng đồng, người công nhân trong nhà máy, các chiến sĩ nơi biên cương hải đảo, đến đồng bào tôn giáo, các nhân sĩ trí thức và kiều bào yêu nước ở nước ngoài.

Tất cả đều tìm thấy tiếng nói chung dưới ngọn cờ của Mặt trận.

Trở thành Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư

Từ năm 1986, theo sáng kiến của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, ngày 18/11 hằng năm đã trở thành Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc. Cứ đến dịp này, từ các thôn xóm hẻo lánh vùng cao đến các tổ dân phố ở đô thị sầm uất lại rộn ràng tiếng trống, tiếng chiêng.

Người dân cùng nhau quây quần bên mâm cơm đoàn kết, chia sẻ ngọt bùi, thắt chặt tình làng nghĩa xóm, và cùng nhau nhìn lại những việc đã làm được cho cộng đồng.

4. Vai trò cốt lõi và nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Trong thế kỷ XXI, trước những yêu cầu mới của quá trình hội nhập và phát triển đất nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò là trung tâm tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Với phương châm đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, Mặt trận không ngừng nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, vận động Nhân dân, phát huy dân chủ, tăng cường giám sát, phản biện xã hội, góp phần xây dựng xã hội đồng thuận, phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc. 

Tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc

Mặt trận Tổ quốc tiếp tục là hạt nhân đoàn kết mọi người Việt Nam trong và ngoài nước, không phân biệt thành phần xã hội, dân tộc, tôn giáo, quá khứ, miễn là có chung mục tiêu giữ vững độc lập, chủ quyền, vì một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

Mặt trận chủ động lắng nghe, tổng hợp tâm tư, nguyện vọng của nhân dân để phản ánh với Đảng và Nhà nước.

Thực hiện dân chủ, giám sát và phản biện xã hội

Đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm được hiến định trong Hiến pháp. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân.

Thông qua hoạt động phản biện xã hội, Mặt trận giúp các cơ quan Nhà nước xây dựng và hoàn thiện các chính sách, pháp luật sao cho sát thực tế nhất, hợp lòng dân nhất, đồng thời tham gia tích cực vào cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Tổ chức các phong trào thi đua yêu nước và các cuộc vận động lớn

Mặt trận chính là “kiến trúc sư” đứng sau nhiều cuộc vận động có sức lan tỏa sâu rộng, làm thay đổi bộ mặt đời sống kinh tế – xã hội nước nhà, tiêu biểu như:

• Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”.
• Phong trào “Cả nước chung tay vì người nghèo – Không để ai bị bỏ lại phía sau“, xây dựng hàng vạn ngôi nhà đại đoàn kết cho đồng bào khó khăn.
• Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”, khơi dậy lòng tự hào và phát triển kinh tế nội địa.
• Phong trào “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một Việt Nam xanh, sạch, đẹp“
• Xây dựng mô hình “Thôn số“
• Hướng dẫn xây dựng khu dân cư “Đoàn kết, ấm no, hạnh phúc“
• Tổ chức “Tháng nghe dân nói“
• Đẩy mạnh chuyển đổi số trong các phong trào thi đua, cuộc vận động và hoạt động an sinh xã hội. 

Những đổi mới này góp phần phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, khuyến khích người dân tham gia phát triển kinh tế – xã hội, bảo vệ môi trường, xây dựng cộng đồng văn minh và nâng cao hiệu quả kết nối giữa Mặt trận với Nhân dân trong thời kỳ chuyển đổi số. 

5. Những hoạt động ý nghĩa chào mừng ngày 18/11 trên khắp cả nước

Hằng năm, để kỷ niệm ngày thành lập Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, rất nhiều chuỗi hoạt động phong phú, thiết thực mang đậm bản sắc văn hóa và tính nhân văn đã được tổ chức từ trung ương đến từng cơ sở:

• Tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc: Các đồng chí lãnh đạo cấp cao của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc thường về tận các vùng quê, các khu dân cư để chung vui, trò chuyện trực tiếp với nhân dân. Phần lễ diễn ra trang trọng nhằm ôn lại truyền thống; phần hội rộn ràng với các trò chơi dân gian, văn nghệ quần chúng, tạo không khí vui tươi, gắn kết.
• Biểu dương, khen thưởng các gương điển hình: Vinh danh những gia đình văn hóa tiêu biểu, những cá nhân có thành tích xuất sắc trong các phong trào thi đua tại cộng đồng, các tấm gương vượt khó vươn lên thoát nghèo bền vững.
• Triển khai các hoạt động an sinh xã hội: Trao tặng nhà Đại đoàn kết cho các hộ gia đình nghèo, gia đình chính sách; tặng học bổng cho học sinh nghèo hiếu học; tổ chức khám, cấp phát thuốc miễn phí cho người cao tuổi và các đối tượng có hoàn cảnh khó khăn.
• Phát động đợt thi đua cao điểm: Các địa phương tổ chức ra quân làm sạch đường làng ngõ xóm, trồng cây xanh, xây dựng tuyến đường hoa, khánh thành các công trình phúc lợi công cộng như nhà văn hóa, cầu nông thôn, sân thể thao…

6. Câu hỏi thường gặp

Dưới đây là phần giải đáp tổng hợp cho những thắc mắc phổ biến nhất của độc giả và các nhà nghiên cứu về ngày kỷ niệm lịch sử này:

Ngày thành lập Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có phải là ngày lễ được nghỉ việc không?

Theo quy định của Bộ luật Lao động nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam hiện hành, ngày 18/11 (Ngày thành lập Mặt trận Tổ quốc Việt Nam) là một ngày kỷ niệm lịch sử, chính trị quan trọng nhưng không thuộc danh sách các ngày lễ được nghỉ làm việc hưởng nguyên lương đối với cán bộ, công chức, viên chức và người lao động.

Các cơ quan, doanh nghiệp vẫn hoạt động bình thường, tuy nhiên các hoạt động kỷ niệm, giao lưu văn hóa thường được lồng ghép tổ chức rất linh hoạt vào giờ sinh hoạt cộng đồng hoặc các ngày cuối tuần gần nhất để người dân dễ dàng tham gia.

Ai là Chủ tịch đầu tiên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam?

Vào tháng 9 năm 1955, tại Đại hội thành lập Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tổ chức ở Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được bầu làm Chủ tịch danh dự của Mặt trận. Người giữ chức vụ Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đầu tiên là cụ Tôn Đức Thắng (sau này là Phó Chủ tịch nước và Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam).

Sự dẫn dắt của các nhà lãnh đạo kiệt xuất này đã tạo nên uy tín và tầm ảnh hưởng sâu rộng của Mặt trận ngay từ những ngày đầu thành lập.

Tên gọi chính thức hiện nay “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam” bắt đầu từ năm nào?

Tên gọi chính thức “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam” lần đầu tiên xuất hiện vào tháng 9 năm 1955 tại miền Bắc để thực hiện các nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới.

Sau khi đất nước thống nhất, tại Đại hội hợp nhất các tổ chức Mặt trận diễn ra từ ngày 31/1 đến ngày 4/2 năm 1977, tên gọi “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam” chính thức được chọn làm tên gọi duy nhất cho tổ chức Mặt trận của nước Việt Nam thống nhất và được duy trì một cách trang trọng cho đến tận ngày nay.

Kỷ niệm Ngày thành lập Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (18/11) là dịp để mỗi người dân chúng ta nhìn lại lịch sử, thấu hiểu giá trị của hai chữ “Đoàn kết”.

Trong dòng chảy của thời đại mới, tinh thần đại đoàn kết được khơi nguồn từ ngày 18/11/1930 sẽ mãi là ngọn đuốc soi đường, là nguồn sức mạnh nội sinh vô giá đưa con thuyền độc lập, tự cường của Việt Nam vươn cao, vươn xa trên trường quốc tế.

Mỗi hành động nhỏ, mỗi sự sẻ chia của chúng ta cho cộng đồng ngày hôm nay chính là góp một viên gạch hồng để xây đắp cho ngôi nhà chung Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ngày càng vững bền.

————-

Thực hiện bởi: My My – Một Gen Z yêu thích tìm hiểu lịch sử, văn hóa và những giá trị đã góp phần làm nên bản sắc dân tộc Việt Nam.

Thông qua các bài viết về những dấu mốc lịch sử và các sự kiện ý nghĩa, My My mong muốn giúp độc giả hiểu hơn về truyền thống đại đoàn kết, khơi dậy tinh thần trách nhiệm với cộng đồng và lan tỏa những giá trị tốt đẹp trong cuộc sống hôm nay.

Từ khóa: Ngày thành lập Mặt trận Tổ quốc Việt Nam 18/11, ngày 18/11 là ngày gì, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, lịch sử Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Phản đế Đồng minh, Mặt trận Dân tộc Thống nhất Việt Nam, Việt Minh, Hội Liên Việt, Mặt trận Liên Việt, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, Kingfoodmart.