11/12 là ngày gì? Nguồn gốc và ý nghĩa Ngày Núi Quốc tế

Ngày 11/12 hằng năm là Ngày Núi Quốc tế, tên tiếng Anh là International Mountain Day. Đây là dịp nâng cao nhận thức về vai trò của các vùng núi đối với nguồn nước, đa dạng sinh học, sản xuất nông nghiệp và sinh kế của cộng đồng, đồng thời kêu gọi bảo vệ những hệ sinh thái đang chịu tác động ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu và hoạt động của con người.

1. Ngày 11/12 là ngày gì?

Ngày 11/12 là Ngày Núi Quốc tế do Liên Hợp Quốc thiết lập và được tổ chức hằng năm từ năm 2003. Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) là cơ quan điều phối các hoạt động hưởng ứng ngày này trên phạm vi toàn cầu.

Ngày Núi Quốc tế được tổ chức nhằm giúp cộng đồng hiểu rõ hơn giá trị của các vùng núi và những khó khăn mà người dân sinh sống tại đây đang phải đối mặt. Núi không chỉ tạo nên cảnh quan tự nhiên mà còn gắn với rừng, đất, nguồn nước, nông nghiệp, đa dạng sinh học và đời sống của nhiều cộng đồng địa phương.

Vì vậy, ngày 11/12 cũng đặt ra câu hỏi về cách phát triển vùng núi mà vẫn bảo vệ được tài nguyên thiên nhiên. Việc phát triển du lịch, nông nghiệp, chăn nuôi hay khai thác tài nguyên nếu thiếu quy hoạch phù hợp đều có thể tạo áp lực lên đất, rừng và hệ sinh thái vốn khá nhạy cảm ở vùng cao.

2. Nguồn gốc Ngày Núi Quốc tế

Sự ra đời của Ngày Núi Quốc tế bắt nguồn từ quá trình Liên Hợp Quốc tăng cường sự quan tâm đối với các hệ sinh thái miền núi và cộng đồng sống tại những khu vực này. Một dấu mốc quan trọng là Năm Quốc tế về Núi 2002, được tổ chức nhằm thúc đẩy nhận thức và hợp tác về phát triển miền núi bền vững.

Năm 1998, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tuyên bố năm 2002 là Năm Quốc tế về Núi và giao FAO giữ vai trò cơ quan đầu mối. Các hoạt động trong năm này tập trung vào việc bảo vệ môi trường miền núi, cải thiện sinh kế và tăng cường hợp tác giữa các quốc gia, tổ chức và cộng đồng.

Sau Năm Quốc tế về Núi, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc quyết định lấy ngày 11/12 làm International Mountain Day và bắt đầu tổ chức thường niên từ năm 2003. Kể từ đó, mỗi năm FAO lựa chọn một chủ đề để tập trung sự chú ý vào một vấn đề nổi bật của các vùng núi, từ nguồn nước, nông nghiệp đến biến đổi khí hậu và sinh kế địa phương.

3. Vì sao các vùng núi quan trọng?

Vai trò của núi không chỉ giới hạn trong phạm vi những khu vực vùng cao. Những thay đổi xảy ra ở thượng nguồn, rừng đầu nguồn và các hệ sinh thái núi có thể tác động đến nguồn nước, đất đai và đời sống của cả những cộng đồng ở vùng thấp. Một số giá trị nổi bật của các vùng núi gồm:

• Là nơi sinh sống của nhiều loài động, thực vật và đóng vai trò quan trọng trong bảo tồn đa dạng sinh học.
• Góp phần điều tiết nguồn nước và duy trì nhiều lưu vực sông từ vùng cao xuống vùng thấp.
• Cung cấp không gian sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi và nhiều sản phẩm đặc trưng của vùng núi.
• Là nơi sinh sống của nhiều cộng đồng với kiến thức, tập quán sản xuất và văn hóa được hình thành qua nhiều thế hệ.
• Có giá trị lớn đối với du lịch thiên nhiên, nghiên cứu và giáo dục môi trường.
• Góp phần lưu trữ carbon, bảo vệ đất và hỗ trợ khả năng thích ứng trước biến đổi khí hậu.

Các hệ sinh thái đồng cỏ và khu vực chăn thả trên núi còn góp phần bảo vệ đất, duy trì chu trình nước và tạo môi trường sống cho nhiều loài. Tuy nhiên, những khu vực này đang chịu sức ép từ biến đổi khí hậu, suy thoái đất, chuyển đổi mục đích sử dụng đất và sự thu hẹp của các vùng chăn thả truyền thống.

4. Chủ đề Ngày Núi Quốc tế năm 2026 và góc nhìn từ Việt Nam

Chủ đề Ngày Núi Quốc tế năm 2026 là “Mountain pastoralists: Sustaining rangelands, knowledge and livelihoods”. Có thể hiểu gần gũi là “Cộng đồng chăn thả gia súc vùng núi: Gìn giữ đồng cỏ, tri thức và sinh kế”. Chủ đề đề cao những cộng đồng đã dựa vào kinh nghiệm địa phương và việc di chuyển đàn vật nuôi theo mùa để sử dụng các vùng đồng cỏ trên núi trong nhiều thế hệ.

Các phương thức chăn thả phù hợp có thể góp phần duy trì thảm thực vật, chất lượng đất, chu trình nước và môi trường sống của động vật hoang dã. Đồng thời, những hoạt động này tạo ra thực phẩm, nguyên liệu và nguồn thu nhập cho người dân vùng cao. Chủ đề năm 2026 cũng gắn với Năm Quốc tế về Đồng cỏ và Người chăn nuôi 2026 của Liên Hợp Quốc.

Ở Việt Nam, nội dung này có thể được nhìn rộng hơn qua mối quan hệ giữa bảo tồn tài nguyên và sinh kế của người dân miền núi. Nhiều cộng đồng vùng cao có đời sống gắn với rừng, chăn nuôi, nông nghiệp, cây dược liệu và các sản phẩm địa phương, vì vậy bảo vệ thiên nhiên khó tách rời việc tạo ra sinh kế ổn định cho người dân.

Một số chương trình tại Việt Nam cũng đi theo hướng kết hợp giữa phát triển sinh kế và bảo tồn thiên nhiên. Chẳng hạn, tại Khu Dự trữ sinh quyển miền Tây Nghệ An, các mô hình nông lâm kết hợp, chăn nuôi và du lịch cộng đồng đã được triển khai nhằm hỗ trợ sinh kế đồng thời khuyến khích bảo tồn đa dạng sinh học. Điều quan trọng là người dân địa phương cần được đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình bảo vệ và sử dụng bền vững tài nguyên miền núi.

5. Một số vùng núi trên thế giới đang cần được bảo tồn

Nhiều vùng núi trên thế giới vừa là nơi lưu giữ nguồn nước và đa dạng sinh học quan trọng, vừa đang chịu sức ép ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu, mất rừng, khai thác tài nguyên và phát triển du lịch. Một số khu vực đáng chú ý gồm:

• Hindu Kush Himalaya: Trải rộng qua nhiều quốc gia châu Á và là nơi tập trung lượng băng lớn bên ngoài hai vùng cực. Các sông băng tại đây đang suy giảm nhanh, ảnh hưởng đến hệ sinh thái, nguồn nước và đời sống của hàng triệu người ở vùng núi cũng như khu vực hạ lưu.
• Tropical Andes: Vùng núi nhiệt đới dọc dãy Andes ở Nam Mỹ có mức độ đa dạng sinh học rất cao nhưng đang chịu áp lực từ phá rừng, mở rộng nông nghiệp, khai khoáng và phát triển cơ sở hạ tầng.
• Eastern Afromontane: Hệ thống vùng núi ở Đông Phi nổi bật với nhiều loài đặc hữu. Mất rừng, phân mảnh sinh cảnh, khai thác tài nguyên và biến đổi khí hậu đang tạo ra những thách thức lớn đối với công tác bảo tồn.
• Núi Kilimanjaro: Ngọn núi cao nhất châu Phi và là Di sản Thế giới của UNESCO. Hệ sinh thái tại đây chịu tác động từ biến đổi khí hậu, suy giảm băng trên đỉnh núi, cháy rừng, loài xâm lấn và áp lực từ hoạt động du lịch.

Những trường hợp này cho thấy bảo tồn núi không chỉ nhằm gìn giữ cảnh quan. Việc bảo vệ rừng, đồng cỏ, sông băng và sinh cảnh vùng cao còn liên quan trực tiếp đến nguồn nước, đa dạng sinh học và sinh kế của cộng đồng sống trong và xung quanh các khu vực miền núi.

6. Những việc có thể làm để hưởng ứng ngày 11/12

Ngày Núi Quốc tế là dịp để mỗi người tìm hiểu thêm về thiên nhiên và cộng đồng vùng cao, đồng thời điều chỉnh những hành vi có thể gây ảnh hưởng đến môi trường khi du lịch hoặc sử dụng các sản phẩm từ tài nguyên thiên nhiên.

• Tìm hiểu về các dãy núi, vườn quốc gia và khu bảo tồn của Việt Nam.
• Không xả rác, bẻ cây hoặc tác động đến môi trường tự nhiên khi trekking và leo núi.
• Tuân thủ quy định của vườn quốc gia, khu bảo tồn và địa phương khi tham quan.
• Tìm hiểu văn hóa, tập quán và sinh kế của cộng đồng sống tại vùng núi.
• Ưu tiên các sản phẩm địa phương có nguồn gốc rõ ràng và được sản xuất bền vững.
• Lựa chọn các mô hình du lịch cộng đồng tôn trọng môi trường và văn hóa bản địa.
• Không mua bán sản phẩm từ động vật hoang dã hoặc tài nguyên khai thác trái phép.
• Tham gia các hoạt động trồng cây, phục hồi rừng hoặc giáo dục môi trường của những đơn vị uy tín.

Những hành động này giúp việc hưởng ứng ngày 11/12 trở nên gần với đời sống hơn. Bảo vệ vùng núi không chỉ là giữ lại những cảnh quan đẹp mà còn liên quan đến việc bảo vệ nguồn nước, hệ sinh thái và điều kiện sống của những cộng đồng đang phụ thuộc trực tiếp vào các nguồn tài nguyên này.

Giải đáp câu hỏi thường gặp về Ngày Núi Quốc tế

Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp giúp bạn hiểu rõ hơn về ngày 11/12, lịch sử hình thành và chủ đề Ngày Núi Quốc tế năm 2026.

Ngày 11/12 là ngày gì?

Ngày 11/12 hằng năm là Ngày Núi Quốc tế, tên tiếng Anh là International Mountain Day. Ngày này được tổ chức nhằm nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của vùng núi và thúc đẩy phát triển miền núi bền vững.

Ngày Núi Quốc tế bắt đầu từ năm nào?

Ngày Núi Quốc tế được tổ chức thường niên từ năm 2003, sau các hoạt động của Năm Quốc tế về Núi 2002 do Liên Hợp Quốc phát động.

Ai phụ trách Ngày Núi Quốc tế?

FAO là cơ quan đầu mối của Liên Hợp Quốc phụ trách điều phối Ngày Núi Quốc tế trên phạm vi toàn cầu, thông qua Mountain Partnership Secretariat.

Chủ đề Ngày Núi Quốc tế năm 2026 là gì?

Chủ đề năm 2026 là “Mountain pastoralists: Sustaining rangelands, knowledge and livelihoods”, tập trung vào vai trò của các cộng đồng chăn thả gia súc vùng núi trong bảo vệ đồng cỏ, duy trì tri thức địa phương và tạo sinh kế.

“Mountain pastoralists” có nghĩa là gì?

Thuật ngữ này chỉ những cộng đồng chăn nuôi có sinh kế gắn với việc đưa gia súc đến các vùng đồng cỏ tự nhiên, trong nhiều trường hợp có sự di chuyển theo mùa. Họ sử dụng kinh nghiệm địa phương để chăm sóc vật nuôi và quản lý các khu vực chăn thả.

Ngày Núi Quốc tế năm 2026 có liên quan gì đến Năm Quốc tế về Đồng cỏ và Người chăn nuôi?

Có. Liên Hợp Quốc chọn năm 2026 là Năm Quốc tế về Đồng cỏ và Người chăn nuôi. Vì vậy, chủ đề Ngày Núi Quốc tế năm 2026 tập trung cụ thể vào những cộng đồng chăn nuôi và các vùng đồng cỏ trên núi.

Ngày 11/12 có phải ngày nghỉ lễ tại Việt Nam không?

Không. Ngày Núi Quốc tế là ngày nâng cao nhận thức về môi trường và phát triển bền vững, không thuộc các ngày nghỉ lễ, Tết chung tại Việt Nam.

Ngày 11/12 – Ngày Núi Quốc tế nhắc đến mối liên hệ chặt chẽ giữa thiên nhiên và đời sống con người tại các vùng cao. Chủ đề năm 2026 tiếp tục làm rõ điều đó khi tập trung vào những cộng đồng có sinh kế gắn với đồng cỏ và chăn nuôi, qua đó cho thấy bảo vệ hệ sinh thái miền núi cần đi cùng với việc tôn trọng tri thức địa phương và tạo điều kiện để người dân duy trì cuộc sống bền vững.

---

Cập nhật ngày: 14/10/2026

Thực hiện bởi: Khánh Huyền – Người giữ lửa ấm gia đình và trân trọng vẻ đẹp nguyên sơ của thiên nhiên. Ngày Núi Quốc tế 11/12 nhắc nhở chúng ta trân quý những “mái nhà xanh” – nơi khởi nguồn của nguồn nước và sự sống bền vững. Bảo vệ thiên nhiên cũng chính là gìn giữ tương lai cho thế hệ mai sau. Chúc bạn và gia đình luôn an nhiên, thêm yêu mến và cùng chung tay lan tỏa lối sống xanh mỗi ngày!